35. Kitap Kulübü : Semerkant

Kulübümüzün ‘Doğu Klasikleri’ kategorisi için tercihimiz ‘Semerkant’ kitabı oldu. Kulüp üyelerimizin çoğu yıllar önce okumuş olsa da tekrar okumak, üzerinde tartışma fikri hepimize cazip göründü.

 

Semarkant, kendi içinde 4 kitap şeklinde bölümlere ayrılsa da genel olarak iki ayrı dönemi anlatan bir roman. Bir çoğumuz için Ömer Hayyam, Nazimülmülk ve Hasan Sabbah’ı okumak daha dikkat çekiciydi.

 

Kitabın genel tesiri ‘İran tarihi’ hakkında merak uyandırması olabilir. Hem kültürün, edebiyatın merkezi olabilen aynı zamanda kaosları bitmeyen bir coğrafya olmuş bahsedilen dönemlerde.

 

Gel gelelim bize çizdiği tarihi karakterlerin portresine; öncelikle Tuğrul Çağrı Kardeşleri içeren kısa bölümden bahsetmekte fayda var. Tarih dersleri bizlere kalıplaşan bilgiler vermeye programlı olduğundan, her zaman Tuğrul ve Çağrı kardeşlerin dönemini isimlerinin birlikte anılmalarından doğan bir algıyla düşünmüşüz bir çoğumuz. İsimleri nasıl hep birbirinin peşi sıra geliyorsa karakterlerinin, beklentilerinin, yöntemlerinin aynı olduğu yanılgısına kapılmışız… Fakat ikisi arasındaki büyük farklılıklar üzerine bir bölüm vardı. Açıkçası dikkat çekici ve bilgilendiriciydi. Tarihi olaylara olan sonuçlara dayalı yorum yapma alışkanlıklarımızı sorgulattı.

 

Ömer Hayyam’a ayrı bir parantez açılması gerekiyor. Talanın, entrikanın, kargaşanın hüküm sürdüğü karanlık zamanlarda bile kendi doğrularıyla, bilimle edebiyatla yaşayan bir aydın Ömer Hayyam. Yazdıkları kadar onun isminin ardına saklanarak kaleme alınmış aykırı dörtlüklerle de tanınıyor. Fakat önemli isimlerin itimadını kazanmış birisi. Özünde nasıl birisi olduğunu az çok hepsi biliyor. Hükümdarlar, bilim insanları, sanatkarlar olmasa kendilerinin yarım ve eksik kaldığını çok iyi biliyor olmalılar. O yüzden her türlü vahşetin içinde doğrularıyla yaşama imkanı buluyor Hayyam.

 

Dünyaya bakışı şu dörtlükle özetlenebilir aslında;

“Hiç, bildikleri hiçtir, bilmek istedikleri hiç,
Bak da gör şu cahilleri, kurulmuşlar tepesine dünyanın,
Onlardan değilsen şayet kafir derler adama
Boş ver onları Hayyam, sen bak kendi yoluna.”

 

Zaman zaman siyaset ile ilgili de önemli çıkarımların altını çizdik tartışırken. Bu noktada en detaylı üzerinde durduğumuz bölüm şu alıntıydı;

“Yönetmek için gereken vasıflarla iktidara gelmek için gerekenlerin aynı olmadıklarını söyle ona. İşlerin iyi idaresi insanın kendini unutup sadece başkalarıyla, özellikle de en muhtaç durumdakilerle ilgilenilmesi gerekir; oysa iktidara gelmek için insanların en aç gözlüsü olup kendinden başka hiçbir şeyi düşünmemek, en yakın dostlarını bile ezmeye hazır olmak lazım.”

Ömer Hayyam kendisine iletilen ‘vezirlik’ teklifine verdiği cevap bu. Kendisi gibi insanlar siyasete atılmadığı için tüm bu olumsuzlukların yaşandığı söylenerek sorumluluk hissettirilmeye çalışılıyor kendisine ama Hayyam durumu çok net bir şekilde ifade ediyor.

 

Amin Maalouf, mümkün olduğunca objektif bir şekilde bakmaya çalışıyor coğrafyalara, inançlara… Zaman zaman kendisiyle çelişsek bile okumaktan vazgeçirmeyen bir etkisi var. Dini konulardaki bazı örnekleri etkileyici;

Bir bölümde Melikşah ‘İyi bir hükümetin altınların zor günlere saklamayı bilmesi gerektiğini’ savunuyor. Nizamülmülk’ün oğullarından birisi şu örneği veriyor.

“İslam’ın ilk zamanlarında Halife Ömer, kendisini fetihlerde toplanan tüm altınları harcamakla suçlayanlara şunu sormuştu: ‘Bu altın bize Yüce Allah’ın bir lütfu değil mi? Eğer siz Allah’ın elinden bundan fazlasının gelmeyeceği kanısındaysanız, hiçbir şey harcamayın. Ben ise Rabbimin sonsuz cömertliğine iman etmişim, Müslümanların iyiliği için harcayabileceğim tek meteliği bile hazinemde tutmam.’”

Nizamülmülk ile Hasan Sabbah mücadelesi, Terken Hatunun kavgası, Melikşah’ın hükümdarlığı, yılar sonrasında Rubailerin izinde bir Batılının yaşadığı serüven, Titanik’te son bulan bir macera… İkinci kez okumaktan keyif alınan az kitap vardır. Semerkant onlardan… Okumayı düşünenler pişman olmayacaktır.

 

 

 

One thought on “35. Kitap Kulübü : Semerkant

  1. Ne kadar yüksek enerjili ve keyifli bir grup, biz de arkadaşlarımızla sizden özenerek bir kitap kulübü kurmayı düşüyoruz ❤️ Harikasınız sevgiler 🎀

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.